1.04- 5.04

Նախագիծ՝Զատկային ծես

Կրկնել նախորդ թեմաները, կարգի բերել բլոգները։ Պատրաստ լինել հարցմանը։

Լուծել Է. Ղազարյանի դասագրքից էջ 174 -ի խնդիրներ 107-ից մինչև 117 Գ.Մխիթարյանի <<Գիտելիքների ստուգման առաջադրանքներ մաս I >>-ից էջ 81-ից մինչև էջ 85։

107. A = Nt = 100 Ջ
108․ s = A / F = 32Ջ / 8Ն = 4
109. A = 5 * 10 = 50 Ջ
110. Պատ․՝ Կատարվեց մեխանիկական աշխատանք
111․ A = Ft = 2000Ն / 72կմ/ժ = ?
112. t = A / F = 36000Ջ / 600Ն = 60
113․ N = A/t = ?
114. ?
115. ?
116. N = At
117. ?

  1. Մեխանիկական աշխատանք
    Աշխատանքի միավորները*

Տարբերակ 1
I. (1) Նշված դեպքերից որու՞մ է աշխատանք կատարվում. ավտոբեռնիչը բարձրացնում է բեռը:

Պատ․՝ 3

II. (2) 6Ն կշռով բեռը բարձրացվում է 2մ: Հաշվեք այդ դեպքում
կատարված աշխատանքը.

Պատ․՝ 3. 12Ջ

III. (2) Ի՞նչ կշռով բեռ կարելի է 5մ բա րձրա ցնել’ կատարելով 20Ջ
աշխատանք.

Պատ․ ՝ 1. 4Ն

IV. (3) Քարշակային կատերը քաշում է լաստանավը 5000Ն ուժով: Ի՞նչ
աշխատանք կկատարի մոտորանավը 200 մ ճանապարհի վրա.

Պատ․՝ 4. 1 ՕՕՕկՋ

V. (4) 5մ խորությամբ ջրհորից հանեցին 10 կգ զանգվածով դույլը’ ջրով
լցված: Հաշվեք կատարված ախատանքը.

Պատ․՝ 1. 50Ջ

VI. (3) Մոտոցիկլավարի շարժման ժամանակ նրա վրա ազդում է 60 Ն
դիմադրության ուժ: Ինչքա՞ն աշխատանք է կատարում այդ ուժը, երբ
մոտոցիկլավարը տեղափոխվում է 50 մ.

Պատ․՝ 1. 3 000Ջ

VII. (8) էքսկավատորը 0, 5մ3 ծավալով և 1500կգ/մ3 խտությամբ բնահողը
բարձրացրեց 4 մ: Հաշվեք էքսկավատորի կատարած աշխատանքը.

Պատ․՝ 1. 3 000Ջ

Տարբերակ 2

I. (1) Նշված դեպքերից որու՞մ է աշխատանք կատարվում. կշռաքարը դրված է սեղանին։

Պատ․՝ 2

II. (2) 8Ն ուժը ի՞նչ ճանապարհի վրա կկատարի 32 Ջ աշխատանք.

Պատ․՝ 3. 4մ

III. (2) Բեռը 3մ բարձրացնելիս կատարվեց 12Ջ աշխատանք: Հաշվեք այդ
բեռի կշիռը.

Պատ․՝ 3. 4Ն

IV. (2) Տրակտորը, քաշելով կցանքը, զարգացնում է 2500Ն քարշի ուժ:
Ի՞նչ աշխատանք կկատարի տրակտորը 400մ ճանապարի վրա.

Պատ․՝ 4. 1 ՕՕՕկՋ

V. (3) Արկղը հատակի վրայով հավասարաչափ տեղափոխեցին 5 մ:
Շփման ուժը 100Ն էր: Հաշվեք արկղի տեղափոխման ժամանակ
կատարված աշխատանքը.

Պատ․՝ 4. 20Ջ

VI. (4) Մարդու սիրտը մեկ հարվածի ընթացքում կատարում է այնպիսի
աշխատանք, որը կբավարարեր 200գ զանգվածով բեռը 1մ
բարձրության վրա բարձրացնելու համար: Հաշվեք այդ աշխատանքը

Պատ․՝ 2. 200Ջ

VII. (8) Աղյուսե պատը շարելու համար վերամբարձ կռունկը 0,1 մ3 ծավալով
աղյուսը բարձրացրեց 5մ: Հաշվեք վերամբարձ կռունկի կատարած
աշխատանքը: Աղյուսի խտությունը՝ 1600 կգ/մ3 է.

Պատ․՝ 1. 8000Ջ

Տարբերակ 3

I. (1) Նշված դեպքերից որու՞մ է աշխատանք կատարվում. տրակտորը քաշում է կցանքը։

Պատ․՝ 3

II. (2) Մեխանիկական աշխատանքը ուղիղ համեմատական է ուժին և հակադարձ
համեմատական ճանապարհի երկարությանը.

Պատ․՝ 1

III. (1) Ի՞նչ միավորներով է չափվում աշխատանքը.

Պատ․՝ 1. Ջ

IV. (3) Բեռնատարը 500Ն ուժով քաշում է կցանքը: Հաշվեք այն
աշխատանքը, որ կատարում է բեռնատարը կցանքը 2կմ
տեղափոխելիս.

Պատ․՝ 4. 1000կՋ

V. (4) Ի՞նչ աշխատանք պետք է կատարել 2 մ խորությամբ փոսից 250 կգ
զանգվածով բնահող հանելու համար.

Պատ․՝ 2. 500Ջ

VI. (3) Մեկ օրվա ընթացքում մարդու սիրտը կատարում է մոտավորապես
100 000 հարված: Մեկ հարվածի ընթացքում կատարվում է այնքան
աշխատանք, ինչքան կկատարվեր, եթե 1կգ զանգվածով բեռը
բարձրացվեր 20սմ: Հաշվեք մարդու սրտի կատարած աշխատանքը մեկ
օրվա ընթացքում.

  1. 3 ՕՕՕկՋ 2. 200կՋ 3. 2կՋ 4. 30կՋ 5. 12կՋ

17․03-22․03

Կրկնել <<ՈՒժեր>> թեմաները,կարգի բերել բլոգները։Պատրաստ լինել հարցմանը։

Թեման.Մեխանիկական աշխատանք:Հզորություն:Խնդիրների լուծում(ծանոթանալ)։

Դասարանում քննարկվող հարցեր.

1.Ե՞րբ է ֆիզիկայում օգտագործվում <<աշխատանք>> հասկացողությունը

Մարմնի շարժումը, որևէ ուժի ազդեցությամբ։

2.Ի՞նչ մեծություններից է կախված մեխանիկական  աշխատանքը

Մեխանիկական աշխատանքը կատարվում միայն ուժի առկայությամբ։

3. Ինչպե՞ս հաշվել աշխատանքը: Ո՞րն է աշխատանքի բանաձևը

ՄԵխանիկական աշխատանք է կոչվում այն ֆիզիկական մեծությունը, որը հավասար է մարմնի վրա ազդող ուժի և նրա ուղղությամբ մարմնի անցած ճանապարհի արտադրյալին։

Բանաձևը՝ A = Fs

4.Ի՞նչ միավորով է արտահայտվում աշխատանքը, միավորների ՄՀ-ում

Միավորների Մհ-ում որպես աշխատանքի միավոր ընդունում են 1 Ն ուժի աշխատանքը՝ ուժի ուղղությմբ 1մ ճանապարհ անցնելիս։ Այդ միավորն անվանում են ջոուլ (Ջ)՝ ի պատիվ անգլիացի գիտնական Ջեյմս Ջոուլի։

5.Ի՞նչն է կոչվում հզորություն

Հզորություն կոչվում է այն ֆիզիկական մեծությունը, որը հավասար է աշխատանքի հարաբերությանն այն ժամանակամիջոցին, որի ընթացքում կատարվել է այդ աշխատանքը։

6.Ինչպե՞ս հաշվել հզորությունը: Ո՞րն է հզորության բանաձևը և միավորը

Հզորությունը հաշվելու համար, պետք է աշխատանքը հարաբերել ժամանակամիջոցին։

Բանաձևը՝ N = A/t

7.Ինչպե՞ս հաշվել աշխատանքը՝ իմանալով հզորությունը և աշխատանքը կատարելու ժամանակամիջոցը

A = Nt բանաձևով

Սովորել Է. Ղազարյանի դասագրքից էջ 82-ից մինչև էջ89, պատրաստել նյութ էջ 89-ի «Հետաքրքիր է իմանալ» թեմայից

Լուծել Է. Ղազարյանի դասագրքից էջ էջ 174 -ի խնդիրներ 107-ից մինչև 110 Գ.Մխիթարյանի <<Գիտելիքների ստուգման առաջադրանքներ մաս I >>-ից էջ 81-ից մինչև էջ 85։

Հզորության <<ձիաուժ>> միավորի մասին

107) F = 20Ն A = Fs = 20Ն * 5մ = 100Ջ
s = 5մ
————————–
A (Ջ) = ?

108) A = 32Ջ s = A/F = 32Ջ/8Ն = 4մ
F = 8Ն
—————————-
s(մ) = ?

109) ?

110) ?

Ապրիլի 8-12

Տնայի .

  1. Ո՞րն է «ավելորդ» տարրը’ C, Si, Ti Ge
    C, քանի որ մետաղ չէ, մնացածը մետաղանման/մետաղներ են։
  2. Լրացրե՛ք հետևյալ աղյուսակը.
    Գլխավոր ենթախումբ
    1. H՝ ջրածին
    2. Li՝ լիթիում
    3. Na՝ նատրիում
    4. K՝ կալիում
    5. Rb՝ ռուբիդիում
    6. Cs՝ ցեզիում
    7. Fr՝ ֆրանցիում
    Երկրորդական ենթախումբ
    1. Au՝ ոսկի
    2. Ag՝ արծաթ
    3. Cu՝ պղինձ
  3. Հաշվե՛ք MgO նյութի հարաբերական մոլեկուլային զանգվածը և նյութիբաղադրության մեջ առկա տարրերի զանգվածային բաժինները:
    Mr(Mg0)=24+16=40
    ω(Mg)=24/40=3/5=0.6=60%
    ω(O)=16/40=2/5=0.4=40%

4. Նոր թեմա 87էջ

Հիշի՛ր 

ՊՀը  կազմված է յոթ պարբերություններից և ութ խմբերից:1−3 պարբերություններըկոչվում են փոքր, 4−6՝ մեծիսկ 7-ը՝ անավարտՊարբերություններըբացառությամբառաջինիսկսվում են ալկալիական մետաղով և վերջանում իներտ գազով:

Ուղղաձիգ շարքերում՝ խմբերում  նման հատկություններով տարրերն են իրար տակտեղադրվածԽմբերը բաժանվում են երկու ենթախմբերի՝ գլխավոր (A)  ևերկրորդական  (B): 

 

08.04.24

Որ նախադասության մեջ թվական կա:

1) Նրան պատասխանեց կոչնակի ձայնը, որ քանի՜ անգամ լսելի եղավ եկեղեցու բարձրությունից ու հիշեցրեց ճաշի ժամը:

2) Տասնյակ ձիավորներից առանձնացավ դրոշակակիրը, որը հանեց գոտուց քարշ ընկած շեփորը և հնչեցրեց:

3) Քսանամյա արքայազնը նստեց բազմոցին, և կրկին ջերմ արտասուքը սկսեց հեղեղի նման թափվել նրա աչքերից:

4) Ոչ հեռավոր անցյալում` քառորդ դար առաջ, այստեղ հարթ ու հողածածկ տանիք չուներ միայն հինավուրց գմբեթարդ եկեղեցին:

2. Ո՞ր նախադասության մեջ թվական կա:

1) Մեզ համարներ տվեցին ու խմբերի բաժանեցին. զույգ թվակիրները մի քանի քայլ առաջ եկան:

2) Ինձ խմբի ավագ նշանակեցին, ու ես տեսա, որ թեկուզ փոքրիկ, թեկուզ յոթհոգանոց խմբի գլուխ կանգնելն ինձ դուր է գալիս:

3) Դասարանների միջև անցկացվող մրցությունն ավարտվեց, և նրանք` և՛ պարտված ութերորդցիները, և հաղթած յոթերորդցիները, բարձր աղաղակեցին:

4) Ուսուցչուհին հրահանգեց, որ երկրորդ շարքը պիտի վազի մինչև աղբյուր:

3. Ո՞ր նախադասության մեջ քանակական թվական կա:

1) Այդ ժողովից մի քանի օր հետո Նիկողոս աղան զարհուրելի ծաղրուծանակի ենթարկվեց:

2) Ով տանը ժամացույց ուներ, անմիջապես նայում էր և սլաքներն ուղղում յոթից քառորդ անց:

3) Երեկոյան, երբ մենք բաց էինք թողնում մեր թռուցիկները, թվում էր, թե քաղաքի վրա լողում են տասնյակ լուսիններ:

4) Անձրևի տասներորդ օրը գետի ջուրն այնքան առատ էր, որ կարող էր սայլերը քշելով տանել։

4. Նախադասությունների մեջ թվականի կազմության սխալներ կան, գտիր և ուղղիր:

1) Եվ Նոյը սպասեց դարձյալ յոթը օր, և խոր գիշերվա մեջ երկիրը հանդարտ ներքաշում էր ջուրը:
2) Բոբ շունը գելխեղդ էր, բրդոտ գամփռ, ես` կարմիր թշերով, ոտից գլուխ տասչորս տարեկան:
3) Ուսուցիչը նստած էր դահլիճի տասներեքերրորդ շարքում:
4) Երևաց երկրորդ շունը, երորդը, շների հետևից էլ` Պանինը:
5) Զորքի կարևոր մասն էր կազմում ութանասուն հեծյալից կազմված զորախումբը:

5. Տրված գոյականներից, ածականներից, դերանուններից, մակբայներից բայեր կազմի´ր:

Ա. Վախ, սանձ, անուն, սուգ, գութ:
վախենալ,սանձել, անվանել, սքել, գթալ

Բ. Հպարտ, կապույտ, կարծր, կոպիտ, սուր:
հպարտանալ,կապտել, կարծել ,կոպտել, սրել

Գ. Ոչինչ, բոլոր, նույն, ամբողջ:”
Ոչնչացնել, բոլորել,նույնացենել, ամբողջացնել

Դ. Հավերժ, հանգիստ, արագ, շատ, քիչ:
հավերժացնել․հանգստացնել, արագացնել, շատանալ , քչացնել

6. Տրված բայերից նորերը ստացի´ր` դրանք բաղադրելով Բ խմբի նախածանցների հետ:

Ա. Տևել, տպել, բացել,դասել, ճառել:
Բ. Վեր, արտ, հակ, հար, ստոր:
Վերաբացել
արտատպել
հակաճառել
հարատևել
ստորադասել

7. Տեքստից դուրս գրիր բայերը, որոշիր, թե որոնք են Ե խոնարհման, որոնք` Ա խոնարհման:

Ցատկում/ե/ էի, երբ լսեցի/ե/ դպրոցի զանգի ձայնը, և հիշեցի/ե/, որ դա ամենից առաջ տխրեցրեց/ե/ ինձ, քանի որ գիտեի/ե/, որ ուշացել/Ա/ եմ: Սակայն մի ակնթարթ անց այլևս չմտահոգվեցի /ե/ ուշանալուս/Ա/ համար, որպես արդարացում ունենալով/Ա/ թե՛ հասուն տանձերը, և թե՛ ցատկելու/ե/ հայտնագործությունը:

8. Տրված բայերը դարձրու պատճառական.

Սովորել-Սովորեցնել
քնել-քնեցնել
պայծառանալ-պայծառեցնել
զգալ-զգացվել
զբաղվել-զբաղեցնել
զնգալ-զնգացնել
դադարել-դադարեցնել
փայլել-փայլեցնել
նրբանալ-նրբացնել
ծաղկել-ծաղկեցնել

9.Գտիր առաջին շարքի բայերի հոմանիշները երկրորդ շարքում:

ա. հիանալ, ապաքինվել, դալկանալ, պարծենալ, չքանալ, ընկղմվել, ոգևորել:
բ.  գոտեպնդել, անհայտանալ, սուզվել, զմայլվել, հպարտանալ, գունատվել, առողջանալ:
Ապաքինվել Առողջանալ
հիանալ զմայվել
դալկանալ-գունատել
պարծենալ — հպարտանալ
չքանալ անհայտանալ
ընկղմվել-սուզվել
ոգևորել-գոտեպնդել

ա. ննջել, կողոպտել, հանդգնել, մտածել, ենթարկվել, վրնջալ, մարտնչել;
բ.  համարձակվել, պայքարել, հնազանդվել, խորհել, խրխնջալ, թալանել, նիրհել:
ննջել նիրհել
կողոպտել-թալանալ
հանդգնել
մտածել խորհել

10. Ընդգծված բառակապակցությունները փոխարինի՛ր ածանցավոր բառերով:

Պոչ ունեցող մի կենդանի էր գալիս:

Չգիտեի, որ այդքան զորություն ունեցող հսկա ես:

Այդտեղ որսորդները երկու ոտք ունեցող զարմանալի կենդանի են տեսել:

Երկրորդ անգամ հայտնվողը նույն ձին չէր, սրա պոչը մի քիչ երկար էր, գույնն էլ՝ մի քիչ դեղին:

Իբրև հայր՝ խրատում էր ու համոզում, որ ներող լինի:

Որպես մտերիմ՝ հորդորում էր, որ մի օր էլ տանը մնա:

Եղբոր նման օգնում է ու հետևում, որ վատ բան չանես:

Թշնամու նման եք խոսում: Հարցը իր (յուր) ձևով լուծեց ու գնաց

Домашнее задание

Перевести стихотворение «Я помню чудное мгновенье» на армянский язык.

Հիշում եմ մի հրաշալի պահ.
Դու հայտնվեցիր իմ առջև
Ինչպես անցողիկ տեսիլք
Գեղեցկության մաքուր հանճարի նման:
Անհույս տխրության աղքատության մեջ,
Աղմկոտ եռուզեռի անհանգստությունների մեջ,
Երկար ժամանակ է, ինչ հանգիստ ձայն չեմ լսում
Իսկ ես երազում էի գեղեցիկ դիմագծերի մասին։
Անցել են տարիներ։ Փոթորիկը դաժան պոռթկում է
Փշրված հին երազանքներ
Եվ ես մոռացա քո նուրբ ձայնը
Ձեր երկնային հատկանիշները:
Անապատում, բանտի մթության մեջ
Օրերն անցնում էին հանգիստ
Առանց աստվածության, առանց ոգեշնչման,
Ոչ արցունքներ, ոչ կյանք, ոչ սեր:
Հոգին արթնացել է.
Եվ հետո նորից հայտնվեցիր
Ինչպես անցողիկ տեսիլք
Գեղեցկության մաքուր հանճարի նման:
Եվ սիրտը բաբախում է էքստազի մեջ,
Եվ նրա համար նրանք նորից բարձրացան
Եվ աստվածություն և ոգեշնչում,
Եվ կյանք, և արցունքներ, և սեր:

05.04.24

Գրի՜ր մտքերդ «Սպասում» վերնագրով։

Ես մի բանի եմ սպասում որ իմ հայրիկը գա Ա ՄՆ ից ես ի հայրիկին մեկ տար չեմ տեսել, հայրիկիս շատ եմ ուզում տեսնել իմ հայրիկին:

Նախադասությունները համապատասխանաբար տեղադրի՛ր տեքստում: Տրված և ստացված տեքստերը համամատի՛ր:

Ժամանակին մի վարժապետ կար: Վարժապետը շատ էր սիրում, որ մարդիկ իրեն մեծարեն: Վարժապետը երեխաներին քաղաքից դուրս էր տարել: Շուտով ջրհորի սառն օդն ու պատերի թացությունը վարժապետի քիթը մտան: Մի խարխուլ ջրհոր գտան: Պարանի ծայրն աստիճանաբար բաց էին թողնում: Մի վարժապետ իրեն մեծարելու հատուկ ծեսեր էր մշակել սաների համար: Օրինակ՝ երբ փռշտում էր, երեխաները ոտքի էին ելնում ու, ամեն վանկի վրա ծափ զարկելով, միաբերան վանկարկում. -Ա-ռող-ջու-թյուն, վար-ժա-պե˜տ… Մի անգամ այս վարժապետը պարանը փաթաթեց մեջքին ու իջավ ջրհորը, որ ծարավ երեխաների համար ջուրմ հանի: Պարանն էլ երեխաներն էին բռնել: Հանկարծ նա փտշտաց: Երեխաները տեղնուտեղը բաց թողեցին պարանն ու միաբերան վանկարկեցին. -Ա-ռող-ջու-թյուն, վար-ժա-պե˜տ… Վարժապետը չհասցրեց շնորհակալություն հայտնել:

3.Նախադասությունները համապատասխանաբար տեղադրի՛ր տեքստում: Տրված և ստացված տեքստերը համամատի՛ր:

Քաղաքի անունը Օուշեն Գրոուվ է: Յոթ հազար բնակիչ ունի: Քաղաքի փողոցներում ո՛չ մի ճռռոց ու հռնդյուն չես լսի: Մա՛րդ են, հանկած մեքենա վարելու գայթակղությանը չտրվեն: Երկարատև բանավեճերից հետո մի բացատրություն է արվել: ԱՄՆ-ի Նյու-Ջերսի նահանգում մի փոքրիկ քաղաք կա: Արդեն հայուր տարի է, ինչ այնտեղ կիրակի օրը հայտարարված է «լռության օր»: Այդ օրը տրանսպորտի երթևեկությունն արգելված է : Թերթերն առաքվում են հեծանիվներով: Փողոցները ծանր, թուջե շղթաներով ցանկապատվում են ու փականքով փակվում:

4. Տրված տեքստն ընդարձակի՛ր` կետերի փոխարեն գրելով նախադասություններ, որոնք նկարագրեն նախորդ կամ հաջորդ նախադասության առարկան կամ վերաբերմունք արտահայտեն:

Որսորդը մեծ դժվարությամբ մի հավք բռնեց: …Հավքը հանկարծ լեզու առավ ու ասաց. -Որսո՛րդ, ինձ բա՛ց թող, քո լավության դիմաց քեզ համար երեք հատ մարգարիտ կածեմ: Որսորդը հավատաց ու բաց թողեց: Հավքը ծառի վրա թռավ, մի բարձր ճյուղի նստեց: … Որսորդն էլ կանգնել ու մարգարիտներին էր ապասում: …Բայց հավքն իր խոստումը կատարելու միտք էլ չուներ: Որսորդը զղջաց ու ձեռքը պարզեց, որ նրան նորից բռնի, բայց չհասավ: … Հավքը ծիծաղեց ու ասաց.- Ձեռքդ մի՛ մեկնիր նրան, ինչին չի հասնի. սա մեկ: Չլինելու բանին մի՛ հավատա. սա երկու: Անցած- գնացածի համար մի՛ ափսոսա, սա էլ երեք: Ահա՛ քեզ երեք մարգարիտ:

4 урок проекта «Любовь -вечная тема в искусстве»

Прочитайте историю создания «Лунной сонаты».

https://soundtimes.ru/kamernaya-muzyka/klassika-vs-sovremennost/l-betkhoven-lunnaya-sonata

Как вы думаете, почему Бетховен изложил свои чувства в музыкальном произведении?

Так как после ухода своей любимой у него обострилась глухота, и он нашел утешение в музыке.

Если бы Бетховен жил в наше время, какой музыкальный инструмент он выбрал бы для исполнения?

Я думаю что это была бы электрогитара.

Почему это произведение стало таким популярным?

В чем секрет актуальности «Лунной сонаты»?

Думаю там много чувств которые знакомы людям, по этому это произведение популярное.

Послушайте «Лунную сонату», опишите спектр эмоций, который заложен в музыке.

Дополнительное задание:

Найдите интересные факты про Бетховена.

Приведите примеры музыкальных композиций, которые стали результатом чувства любви.

Ապրիլի 1-7

  1. Ձկների ի՞նչ տեսակներ են հանդիպում Հայստանում։

Հայաստանում հանդիպում է ձկների շուրջ 50 տեսակ, որոնք բաժանվում են 5 խմբերի։

  • Սաղմոնանմաններ
  • Ծածանանմաններ
  • Լոքոյանմաններ
  • Լերկանմաններ
  • Պերկեսանմաններ
  1. Նկարագրել ձկների արտաքին կառուցվածքը
  2. Լողակները ի՞նչ դեր են կատարում ձկների կյանքում

Մեջքային լողակ — օգնում է հաղթահարել ջրի դիմադրությունը:

Պոչային լողակ — հանդիսանում է հիմնական շարժիչ ուժ և ղեկի դեր կատարում միաժամանակ:

Ենթապոչային լողակ — մարմնին հաղորդում է կայուն դիրք:

Կրծքային լողակներ — պահպանում են մարմնի հավասարակշռությունը ջրում:

Փորային լողակներ — օգնում են սուզվել, վեր բարձրանալ, շրջադարձել ջրի շերտերում:

  1. Ի՞նչ է լողափամփուշտը

Լողաափամփուշտը ձկների աղիքից գոյացած հատուկ գոյացություն է, որը լցվում է գազերով։

Մարտի 25-31

  1. Ձկների ի՞նչ տեսակներ են հանդիպում Հայստանում։

Սևանի իշխանը, Կարմրախայտը, Սիգը, Սևանի կողակը, Ծածանը։

  1. Նկարագրել ձկների արտաքին կառուցվածքը

Ձկների մարմինը մեկ ամբողջություն է, այնուհանդերձ կազմված է սահուն հաջորդող երեք բաժիններից՝
1. Գլուխ. սահմանազատվում է իրանից խռիկային կափարիչներով: Գլուխը իր վրա կրում է տեսողական զգայարանը՝ աչքը, քթանցքը, որում բացվում է հոտառական նյարդը, ծնոտներով ձևավորվող օրգանը՝ բերանը, խռիկային կափարիչները, որոնք պաշտպանում են խռիկները:
2. Իրան. սահմանազատվում է պոչից հետանցքով: Պարունակում է հիմնական ներքին օրգանները:
3. Պոչ. ձկների տեղաշարժման կարևորագույն և մկանուտ օրգաններից է: Բոլոր ձկները տեղաշարժվում են լողակներով: Լողակները կազմված են ոսկրային ճառագայթներից և դրանք պատող մաշկաթաղանթից:

  1. Լողակները ի՞նչ դեր են կատարում ձկների կյանքում

Հնարավորություն է տալիս նրանց տեղաշարժվել։

  1. Ի՞նչ է լողափամփուշտը
  1. Լողափամփուշտը թափանցիկ երկարավուն արծաթափայլ պարկ է ձկան մարմնում, որ օդով լցվելու և դատարկվելու միջոցով հնարավոր է դարձնում ջրի մեջ խորասուզվելն ու վեր բարձրանալը։

Մուշեղ Գալշոյան, Սպասում

Կոմիտասը ելավ հյուրանոցից, վերարկուի օձիքը բարձրացրեց, ձեռքերը խոթեց գրպանները և քայլեց արագ ու ճկուն: Դեկտեմբերի կեսն էր. Փարիզի փողոցներում վնգստում էր ցուրտը: Եվ փարիզեցիները դուռ ու լուսամուտ գոցել էին օրվա դեմ: Հատուկենտ էին անցորդները: Փողոցի շրջադարձում Կոմիտասը մի դրամապանակ նկատեց: Հնամաշ էր, պարունակությամբ աղքատ` եղած-չեղածը տասը ֆրանկ:
«Խեղճ ու կրակ մեկն է կորցրել,- տխուր մտածեց նա և նայեց շուրջբոլորը,- էս ցուրտ օրվա ապրուստն է կորցրել` կորոնի, կդառնա, ետ կգա… Հիմա կգա»- համոզեց ինքն իրեն և նայեց ժամացույցին. 12-ին քառորդ էր պակաս, իսկ 12-ին Մարգարիտի մոտ ճաշի էր հրավիրված:
«Մի քիչ սպասեմ», – որոշեց ու հանդարտ սկսեց քայլել` փողոցի շրջադարձն ու ետ, շրջադարձն ու ետ, ուշադիր` փողոցով անցնող հատուկենտ անցորդներին: Եվ համոզված էր, որ կգա նա, ու ինքն անմիջնորդ կճանաչի նրան:
«Տխուր բան է օրվա ապրուստ չունենալը»,- մտածեց Կոմիտասը:
Հիշեց Բեռլինը:


1896 թվականին էր, էլի ձմեռ, Բեռլինի բարձրագույն երաժշտանոցում ուսանելու առաջին ձմեռն էր… Բարերարի ուղարկած ամսական թոշակը վերջացել էր, սպասում էր հաջորդին ու` չկար: Եվ դուրս էր եկել մի ծանոթից պարտք խնդրելու, բայց ինքնասիրությունը թույլ չէր տալիս բախել դուռը` հացի համար դրամ խնդրել, ու սոված չափչփում էր Բեռլինի փողոցները: Հանկարծ ոտքերի մոտ նշմարեց կես մարկ, վերցրեց ու ավելի շվարեց` ի՞նչ անել, կես մարկով ոչ կարող ես պանդոկ մտնել, ոչ` խանութ:
Ու այդ կես մարկով վիճակախաղի տոմս գնեց և շահեց հարյուր մարկ:
Հետո աչքերում շողաց մի կարևոր միտք, և նա ուրախացավ, որ դրամապանակի տերը դեռ չի հայտնվել, լավ է որ չի եկել, թե չէ արդեն ուշ կլիներ, շատ ուշ: Եվ նա գրպանից հանեց հարյուր ֆրանկ, ճիշտ` հարյուր, շտապ բացեց դրամապանակը և հարյուր ֆրանկը ծրարեց դրամապանակի խորքում, տասը ֆրանկի տակ: Ապա ժպտաց, ձեռքերը շփեց իրար, խոր շունչ քաշեց, հին ու ծանր պարտքերից ազատվողի պես հանգիստ շնչեց ու շնչի հետ հանկարծ հասկացավ, որ տասը տարի առաջ վիճակախաղով շահած հարյուր մարկը հոգու խորքում, իրենից էլ ծածուկ, պարտք է համարել:
«Ինչո՞ւ,- փորձեց հասկանալ,- ինչո՞ւ պարտք»:
«Որովհետև հարյուր մարդ այդ վիճակախաղում հուսախաբ եղավ, իսկ ես շահեցի, սեփականացրի հարյուր մարդու հարյուր մարկը»:

«Ուշացավ»,- ասաց և` այնպիսի տոնով, կարծես պատահական ու իրեն անծանոթ մեկի չէր սպասում, այլ բարեկամի, որի հետ նախապես պայմանավորվածություն ուներ հանդիպելու հենց այնտեղ` փողոցի շրջադարձում, հենց այդ ժամին, միայն թե, չգիտես ինչու, ուշանում է, չի գալիս… Բայց անպայման կգա, և ինքը պետք է սպասի, պարտավոր է:
«Գուցե գլխի էլ չէ, որ դրամապանակը կորցրել է: Կիմանա, կգա, ցուրտ է, շուտ գար»: Ձմռան այդ օրն աշխարհում միլիոն ու մեկ մարդ հյուրընկալ է, միլիոն ու մեկ ճաշի հրավեր ունի (միլիոն ու մեկերորդը` ինքը Կոմիտասը), միլիոն ու մեկ մարդ համերգ ու թատրոնի տոմս է գնել, միլիոն ու մեկ մարդ աշխատում է, միլիոն ու մեկ մարդ մտածում, գլուխ է ջարդում, միլիոն ու մեկ մարդ մեռնում է, միլիոն ու մեկ մարդ ծնվում է… Ձմռան այդ օր ու ժամին աշխարհում մի մարդ, մեկը, միայն մեկը, ձմռանաշունչ փողոցում անծանոթի է սպասում – վերադարձնելու նրա կորուստը` տասը ֆրանկ: Հենց գար տերը, և ինքը դրամապանակը հանձներ նրան ու շարունակեր Մարգարիտենց տան ճամփեն, կդառնար միլիոն ու մեկերորդ ճաշի հրավիրվածը: Ու եկավ նա…
Դեռատի կին էր` այր մարդու բաճկոնով, այր մարդու ոտնամաններով: Դեռատի կնոջ աչքերում բողոք կար, և հույսը լացի պես կախվել էր շուրթերից ու դողում էր:
—  Մադմուազել, դուք որևէ բան կորցրե՞լ եք:
— Այո՛… դրամապանակս եմ կորցրել,- ասաց ցածրաձայն:
Կոմիտասը ձեռքը տարավ գրպանը:
— Ահավասիկ: Վերցրեք,- տխուր ժպտաց,- իսկ ինչո՞ւ ուշացաք:- Աղջիկը թույլ մեկնեց ձեռքը, դրամապանակն առավ, դողացող մատներով փորձեց բացել: Դա ակամա մղում էր, պահի հետ կապ չունեցող: Կոմիտասն ափերի մեջ առավ նրա ձեռքերը:
— Բացել պետք չէ,- ասաց և ինքն իր համար ավելացրեց,- ցուրտ է…
Հետո ձեռքերը գրպանեց, թեթև խոնարհում արավ:
— Վաղը երեկոյան հայկական եկեղեցում հայկական նվագահանդես կա: Ձեզ հրավիրում եմ: Անպատճառ եկեք: Ցտեսություն:
Եվ նորեն գլուխ տվեց ու գնաց: