Անուշ հոգի մը ըլլար,
Ես այն հոգվույն սիրահար,
Ան իմ երկինքըս ըլլար։

Ես այդ հոգին պաշտեի
Ինչպես երկինքը ծավի,
Զայն հեռուե՜ն պաշտեի։

Ան ցոլանա՜ր սրտիս մեջ
Իր լույսերովը անշեջ,
Ես սուզվեի՜ անոր մեջ։

Անուշ հոգի՜ մը միայն,
Ու գրկեի՜ ես անձայն
Զայն հոգիիս մեջ միայն․․․

Մատթեոս Զարիֆյան

Սովորիր բանաստեղծությունը անգիր։

Բացատրի՜ր ընգդգծված բառերը և գտի՜ր դրանց հոմանիշ բառերը։

Անուշ—

պաշտեի—

ծավի—

ցոլանա՜ր—

անշեջ—

անձայն—

Երբ Ջեյմս Ուատտը չէր կատարելագործել շոգեմեքենան, միավոր սահմանելու կարիք չկար, քանի որ այն բացի թանկարժեք լինելուց բացի, ուրիշ ֆունկցիա չէր կատարում։
Այդ ժամանակ հանքահորից պոմպերով հուրը հանելը դարձավ լուրջ խնդիր, այդպիսի գործերի համար Անգլիայի այդ դարաշրջանում ձիեր օգտագործելը բավականին թանկարժեք էր, հենց այդ պատճառով էր, որ գյուտարարին հետաքրքրում էր, թե քանի՞ ձիու կփոխարիներ մեկ մեքենան, և ինչպե՞ս արտահայտել մեքենայի հզորությունը ձիու հզորությամբ, իսկ ավելի կոնկրետ, այն աշխատանքը, որ ձին կատարում է 1 ժամում, 1 րոպեում, 1 վայրկյանում։

Ուատտը փորձնականորեն որոշում է, որ ձին 75կգ զանգվածով բեռը 1 վայրկյանում բարձրացնում է 1մ։ Այսինքն՝ ձին 1 վայրկյանում կատարում է 75կգ * 9,8Ն/կգ * 1մ == 735Ջ աշխատանք։ Ձիու զարգացրած միջին հզորությունն անվանել է ձիաուժ կամ կրճան ձ․ ու․։ Նաև Ուատտը հաշվել է, որ 1 ձ․ ու․= 735Ջ / 1վ: Իսկ համեմատելու համար նշենք, որ ժամանակակից մեքենաների շարժիչները զարգացնում են 60-500 ձ․ ու․ հզորություն։ Չնայած անվանմանը, պետք է հիշել, որ ձիաուժը ոչ թե ուժի, այլ հզորության միավոր է։

Նախագիծ՝Զատկային ծես

Կրկնել նախորդ թեմաները, կարգի բերել բլոգները։ Պատրաստ լինել հարցմանը։

Լուծել Է. Ղազարյանի դասագրքից էջ 174 -ի խնդիրներ 107-ից մինչև 117 Գ.Մխիթարյանի <<Գիտելիքների ստուգման առաջադրանքներ մաս I >>-ից էջ 81-ից մինչև էջ 85։

107. A = Nt = 100 Ջ
108․ s = A / F = 32Ջ / 8Ն = 4
109. A = 5 * 10 = 50 Ջ
110. Պատ․՝ Կատարվեց մեխանիկական աշխատանք
111․ A = Ft = 2000Ն / 72կմ/ժ = ?
112. t = A / F = 36000Ջ / 600Ն = 60
113․ N = A/t = ?
114. ?
115. ?
116. N = At
117. ?

28. Մեխանիկական աշխատանք
    Աշխատանքի միավորները*

Տարբերակ 1
I. (1) Նշված դեպքերից որու՞մ է աշխատանք կատարվում. ավտոբեռնիչը բարձրացնում է բեռը:

Պատ․՝ 3

II. (2) 6Ն կշռով բեռը բարձրացվում է 2մ: Հաշվեք այդ դեպքում
կատարված աշխատանքը.

Պատ․՝ 3. 12Ջ

III. (2) Ի՞նչ կշռով բեռ կարելի է 5մ բա րձրա ցնել’ կատարելով 20Ջ
աշխատանք.

Պատ․ ՝ 1. 4Ն

IV. (3) Քարշակային կատերը քաշում է լաստանավը 5000Ն ուժով: Ի՞նչ
աշխատանք կկատարի մոտորանավը 200 մ ճանապարհի վրա.

Պատ․՝ 4. 1 ՕՕՕկՋ

V. (4) 5մ խորությամբ ջրհորից հանեցին 10 կգ զանգվածով դույլը’ ջրով
լցված: Հաշվեք կատարված ախատանքը.

Պատ․՝ 1. 50Ջ

VI. (3) Մոտոցիկլավարի շարժման ժամանակ նրա վրա ազդում է 60 Ն
դիմադրության ուժ: Ինչքա՞ն աշխատանք է կատարում այդ ուժը, երբ
մոտոցիկլավարը տեղափոխվում է 50 մ.

Պատ․՝ 1. 3 000Ջ

VII. (8) էքսկավատորը 0, 5մ³ ծավալով և 1500կգ/մ³ խտությամբ բնահողը
բարձրացրեց 4 մ: Հաշվեք էքսկավատորի կատարած աշխատանքը.

Պատ․՝ 1. 3 000Ջ

Տարբերակ 2

I. (1) Նշված դեպքերից որու՞մ է աշխատանք կատարվում. կշռաքարը դրված է սեղանին։

Պատ․՝ 2

II. (2) 8Ն ուժը ի՞նչ ճանապարհի վրա կկատարի 32 Ջ աշխատանք.

Պատ․՝ 3. 4մ

III. (2) Բեռը 3մ բարձրացնելիս կատարվեց 12Ջ աշխատանք: Հաշվեք այդ
բեռի կշիռը.

Պատ․՝ 3. 4Ն

IV. (2) Տրակտորը, քաշելով կցանքը, զարգացնում է 2500Ն քարշի ուժ:
Ի՞նչ աշխատանք կկատարի տրակտորը 400մ ճանապարի վրա.

Պատ․՝ 4. 1 ՕՕՕկՋ

V. (3) Արկղը հատակի վրայով հավասարաչափ տեղափոխեցին 5 մ:
Շփման ուժը 100Ն էր: Հաշվեք արկղի տեղափոխման ժամանակ
կատարված աշխատանքը.

Պատ․՝ 4. 20Ջ

VI. (4) Մարդու սիրտը մեկ հարվածի ընթացքում կատարում է այնպիսի
աշխատանք, որը կբավարարեր 200գ զանգվածով բեռը 1մ
բարձրության վրա բարձրացնելու համար: Հաշվեք այդ աշխատանքը

Պատ․՝ 2. 200Ջ

VII. (8) Աղյուսե պատը շարելու համար վերամբարձ կռունկը 0,1 մ³ ծավալով
աղյուսը բարձրացրեց 5մ: Հաշվեք վերամբարձ կռունկի կատարած
աշխատանքը: Աղյուսի խտությունը՝ 1600 կգ/մ³ է.

Պատ․՝ 1. 8000Ջ

Տարբերակ 3

I. (1) Նշված դեպքերից որու՞մ է աշխատանք կատարվում. տրակտորը քաշում է կցանքը։

Պատ․՝ 3

II. (2) Մեխանիկական աշխատանքը ուղիղ համեմատական է ուժին և հակադարձ
համեմատական ճանապարհի երկարությանը.

Պատ․՝ 1

III. (1) Ի՞նչ միավորներով է չափվում աշխատանքը.

Պատ․՝ 1. Ջ

IV. (3) Բեռնատարը 500Ն ուժով քաշում է կցանքը: Հաշվեք այն
աշխատանքը, որ կատարում է բեռնատարը կցանքը 2կմ
տեղափոխելիս.

Պատ․՝ 4. 1000կՋ

V. (4) Ի՞նչ աշխատանք պետք է կատարել 2 մ խորությամբ փոսից 250 կգ
զանգվածով բնահող հանելու համար.

Պատ․՝ 2. 500Ջ

VI. (3) Մեկ օրվա ընթացքում մարդու սիրտը կատարում է մոտավորապես
100 000 հարված: Մեկ հարվածի ընթացքում կատարվում է այնքան
աշխատանք, ինչքան կկատարվեր, եթե 1կգ զանգվածով բեռը
բարձրացվեր 20սմ: Հաշվեք մարդու սրտի կատարած աշխատանքը մեկ
օրվա ընթացքում.

1. 3 ՕՕՕկՋ 2. 200կՋ 3. 2կՋ 4. 30կՋ 5. 12կՋ

Կրկնել <<ՈՒժեր>> թեմաները,կարգի բերել բլոգները։Պատրաստ լինել հարցմանը։

Թեման.Մեխանիկական աշխատանք:Հզորություն:Խնդիրների լուծում(ծանոթանալ)։

Դասարանում քննարկվող հարցեր.

1.Ե՞րբ է ֆիզիկայում օգտագործվում <<աշխատանք>> հասկացողությունը

Մարմնի շարժումը, որևէ ուժի ազդեցությամբ։

2.Ի՞նչ մեծություններից է կախված մեխանիկական  աշխատանքը

Մեխանիկական աշխատանքը կատարվում միայն ուժի առկայությամբ։

3. Ինչպե՞ս հաշվել աշխատանքը: Ո՞րն է աշխատանքի բանաձևը

ՄԵխանիկական աշխատանք է կոչվում այն ֆիզիկական մեծությունը, որը հավասար է մարմնի վրա ազդող ուժի և նրա ուղղությամբ մարմնի անցած ճանապարհի արտադրյալին։

Բանաձևը՝ A = Fs

4.Ի՞նչ միավորով է արտահայտվում աշխատանքը, միավորների ՄՀ-ում

Միավորների Մհ-ում որպես աշխատանքի միավոր ընդունում են 1 Ն ուժի աշխատանքը՝ ուժի ուղղությմբ 1մ ճանապարհ անցնելիս։ Այդ միավորն անվանում են ջոուլ (Ջ)՝ ի պատիվ անգլիացի գիտնական Ջեյմս Ջոուլի։

5.Ի՞նչն է կոչվում հզորություն

Հզորություն կոչվում է այն ֆիզիկական մեծությունը, որը հավասար է աշխատանքի հարաբերությանն այն ժամանակամիջոցին, որի ընթացքում կատարվել է այդ աշխատանքը։

6.Ինչպե՞ս հաշվել հզորությունը: Ո՞րն է հզորության բանաձևը և միավորը

Հզորությունը հաշվելու համար, պետք է աշխատանքը հարաբերել ժամանակամիջոցին։

Բանաձևը՝ N = A/t

7.Ինչպե՞ս հաշվել աշխատանքը՝ իմանալով հզորությունը և աշխատանքը կատարելու ժամանակամիջոցը

A = Nt բանաձևով

Սովորել Է. Ղազարյանի դասագրքից էջ 82-ից մինչև էջ89, պատրաստել նյութ էջ 89-ի «Հետաքրքիր է իմանալ» թեմայից

Լուծել Է. Ղազարյանի դասագրքից էջ էջ 174 -ի խնդիրներ 107-ից մինչև 110 Գ.Մխիթարյանի <<Գիտելիքների ստուգման առաջադրանքներ մաս I >>-ից էջ 81-ից մինչև էջ 85։

Հզորության <<ձիաուժ>> միավորի մասին

107) F = 20Ն A = Fs = 20Ն * 5մ = 100Ջ
s = 5մ
————————–
A (Ջ) = ?

108) A = 32Ջ s = A/F = 32Ջ/8Ն = 4մ
F = 8Ն
—————————-
s(մ) = ?

109) ?

110) ?

Տնայի .

1. Ո՞րն է «ավելորդ» տարրը’ C, Si, Ti Ge
   C, քանի որ մետաղ չէ, մնացածը մետաղանման/մետաղներ են։
2. Լրացրե՛ք հետևյալ աղյուսակը.
   Գլխավոր ենթախումբ
   1. H՝ ջրածին
   2. Li՝ լիթիում
   3. Na՝ նատրիում
   4. K՝ կալիում
   5. Rb՝ ռուբիդիում
   6. Cs՝ ցեզիում
   7. Fr՝ ֆրանցիում
   Երկրորդական ենթախումբ
   1. Au՝ ոսկի
   2. Ag՝ արծաթ
   3. Cu՝ պղինձ
3. Հաշվե՛ք MgO նյութի հարաբերական մոլեկուլային զանգվածը և նյութիբաղադրության մեջ առկա տարրերի զանգվածային բաժինները:
   Mr(Mg0)=24+16=40
   ω(Mg)=24/40=3/5=0.6=60%
   ω(O)=16/40=2/5=0.4=40%

4. Նոր թեմա 87էջ

Հիշի՛ր 

ՊՀ—ը  կազմված է յոթ պարբերություններից և ութ խմբերից:1−3 պարբերություններըկոչվում են փոքր, 4−6՝ մեծ, իսկ 7-ը՝ անավարտ: Պարբերությունները, բացառությամբառաջինի, սկսվում են ալկալիական մետաղով և վերջանում իներտ գազով:

Ուղղաձիգ շարքերում՝ խմբերում  նման հատկություններով տարրերն են իրար տակտեղադրված: Խմբերը բաժանվում են երկու ենթախմբերի՝ գլխավոր (A)  ևերկրորդական  (B):