11. Պորտուգալացի Վասկո Դա Գաման հայտնագործեց Հնդկաստան տանող ծովային ամենակարճ ճանապարհը:

12. Քրիստափոր Կոլումբոսը նոր աշխարհի բնակիչներին անվանեց «հնդկացիներ», քանի որ նա սխալմամբ կարծում էր, որ հասել է Հնդկաստան:

13. Ամերիկո Վեսպուչիի անունով դրվեց Ամերիկա, քանի որ նա հասկացավ որ դա ոչ թե Հնդկաստանն է, այլ նոր աշխարհամաս:

14. Վասկո Դա Գաման պորտուգալացի ծովագնաց էր: Նա հայտնագործեց Հնդկաստան տանող ծովային ամենակարճ ճանապարհը:

15. Փեռնան Մագելան

16. Ամերիկան անվանվեց «Նոր աշխարհ», քանի որ այն հայտնագործվեց եվրոպացիների համար 15-16-րդ դարերում՝ բացահայտելով նրանց անհայտ մայրցամաք, որը տարբերվում էր «Հին աշխարհից»՝ Եվրոպայից, Ասիայից և Աֆրիկայից:

17. Միջին և նոր դարեր:

Նկարագրել Կիլիկիայի աշխարհագրական դիրքը , բնակլիմայական պայմանների առավելությունները:

Կիլիկիան պատմական Հայաստանի մի հատվածն է, որը տեղակայված էր Միջերկրական ծովի ափերին, ներկայիս Թուրքիայի հարավարևելյան մասում: Աշխարհագրական դիրքով Կիլիկիան գտնվում էր Կիլիկյան դաշտավայրում՝ Տավրոսի լեռնաշղթայի և Միջերկրական ծովի միջև, ինչը նրան դարձնում էր կարևոր ռազմավարական, տնտեսական և առևտրային կետ:

Բնութագրել 11-րդ դարի վերջին Կիլիկիայի բնակչության էթնիկ կազմը, քաղաքական իրադրությունը:

11-րդ դարի վերջին Կիլիկիան բազմազան էր էթնիկ կազմով, որտեղ բնակվում էին հայեր, բյուզանդացիներ, մահմեդականներ և թուրքմեններ։ Քաղաքականապես տարածաշրջանը գտնվում էր անկայունության մեջ՝ միաժամանակ կրելով Բյուզանդիայի թուլացման, սելջուկների ներխուժումների և հայկական իշխանությունների ձևավորման ազդեցությունը, որոնք հիմք կդառնան Կիլիկիայի հայկական թագավորության համար։

Ներկայացնել Ռուբինյան իշխանության կազմավորման , ընթացքը, արդյունքները:

Ռուբինյան իշխանության կազմավորումը հայկական պետականության վերականգնման կարևոր քայլ էր Կիլիկիայի շրջանում։ Ռուբինյանները կարողացան հաստատել իրենց իշխանությունը՝ պայքարելով բազմաթիվ ուժերի դեմ և հիմք դնելով Կիլիկիայի հայկական թագավորության ստեղծմանը, որն ունեցավ կարևոր դեր ինչպես հայկական պատմության մեջ, այնպես էլ Միջնադարյան Եվրոպայի և Մերձավոր Արևելքի պատմության մեջ։

Բնութագրել Ռուբինյան իշխաններ Թորոս Առաջինի, Լևոն Առաջինի, Թորոս Երկրորդի, Մլեհի քաղաքականությունը:

Ռուբինյան իշխանների քաղաքականությունը բազմաբնույթ էր և ուղղված էր ինչպես Կիլիկիայի ընդլայնմանը, այնպես էլ հայկական ինքնիշխանության պաշտպանությանը՝ բազմակողմանի դիվանագիտական քայլերով։ Թորոս Ա-ն և Թորոս Բ-ն հիմնականում կենտրոնացած էին ռազմաքաղաքական հարցերի վրա, Լևոն Ա-ն փորձեց դիվանագիտական ուղիներով ամրապնդել Կիլիկիան, իսկ Մլեհը համագործակցեց մահմեդական ուժերի հետ՝ փորձելով պահպանել և ամրապնդել հայկական պետությունը։ Նրանց ջանքերով Կիլիկիան դարձավ տարածաշրջանում հայկական կարևոր պետություն՝ հիմք դնելով հետագա Կիլիկյան Հայաստանի թագավորության ձևավորմանը։

Առաջադրանք 1

Հայոց պատմություն/էջ 30-33 պատմել, էջ 34-ը գրավոր/

Նկարագրել Կիլիկիայի աշխարհագրական դիրքը , բնակլիմայական պայմանների առավելությունները:

Կիլիկիայի աշխարհագրական դիրքը գտնվում է Միջերկրական ծովի արևելյան ափին, Հայկական բարձրավանդակից դեպի հարավ: Այն ընդգրկում է տարածք, որը ներկայիս հարավարևմտյան Թուրքիայի և հյուսիսարևմտյան Սիրիայի միջև է: Կիլիկիայի հյուսիսային սահմանը կազմում էին Տավրոսի լեռները, որոնք նրան բաժանում էին Անատոլիայի (Փոքր Ասիայի) հիմնական հատվածից, իսկ հարավում տարածքը բացվում էր դեպի Միջերկրական ծովը:

Բնակլիմայական պայմանների առավելությունները.

Տավրոսի լեռները մի կողմից պաշտպանում էին Կիլիկիան արտաքին հարձակումներից, իսկ մյուս կողմից նպաստում էին բնական առումով ինքնուրույնությանը:

Կիլիկիայի աշխարհագրական դիրքը այն դարձնում էր կարևոր առևտրային և ճանապարհային հանգույց, քանի որ այն կապում էր Ասիան ու Եվրոպան՝ ապահովելով անցումներ ինչպես ծովով, այնպես էլ ցամաքային ճանապարհներով:

Կիլիկիան իր ծովային ափով ապահովում էր մեղմ կլիմա՝ չափավոր ձմեռներով և տաք ամառներով, ինչը նպաստում էր գյուղատնտեսական գործունեությանը՝ հատկապես ցորենի, խաղողի և ձիթենու մշակմանը:

Կիլիկիայում հոսում էին մի շարք գետեր, որոնք նպաստում էին տարածքի բերրիությանը և ոռոգման համար օգտագործվում էին։

Այս առավելությունները Կիլիկիան դարձնում էին ռազմավարական կարևորություն ունեցող տարածք՝ տնտեսական, պաշտպանական և առևտրային առումով:

ա. Չինգիզ խանը թշնամու դեմ օգտագործում էր շատ դաժան ռազմավարություն, իր զորքերն անխնա կոտորում էին բնակչությունը, ամայացնում էին շրջապատը, եթե հակարակորդը ինքնակամ չէր հանձնվում: Նպատակն էր ստեղծել սարսափի մթնոլորտ:

բ. Դա շատ վատ հետևանքներ թողեց Հայաստանի վրա, քանի որ թալանվեցին հայկական տարածքները և ընդունվեց Իսլամական կրոնը:

գ. Հայ իշխանների հարմար ընդունել մոնղոլների տիրապետութունը նպատակահարմար էր, քանի որ պետության կործանման վտանգ կար:

Բագրատունիների Թագավորության Ստեղծումը
Բագրատունիների թագավորությունը, որը հիմնվել է 4-րդ դարում, ստեղծվել է Բագրատունիների դինաստիայի կողմից: Այն համարվում էր հին Հայաստանի տարածքում ունեցած կարևոր քաղաքական կազմավորումներից մեկը: Թագավորությունը առաջացավ արտաքին ազդեցությունների և ներքին բարեփոխումների շնորհիվ, որոնք ուժեղացրեցին և կազմակերպեցին երկրի կառավարման համակարգը:

Բագրատունիների Հայտնի Թագավորները
Բագրատունիների դինաստիայի հայտնի թագավորները ներառում են մի քանի կարևոր անձանց, ովքեր ղեկավարել են թագավորությունը տարբեր ժամանակաշրջաններում: Օրինակ՝ Բագրատունիների Մեծ թագավորները, ովքեր նշանավոր էին իրենց ռազմական և քաղաքական կարողություններով, ինչպես նաև իրենց հետևորդներին առաջնորդելու և պաշտպանելու ունակությամբ: Այս թագավորները ունեցել են մեծ ազդեցություն երկրի քաղաքական և սոցիալական կյանքում:

Բագրատունիների Որակ Մայրաքաղաքները
Բագրատունիների դինաստիայի ժամանակ կար մի շարք կարևոր մայրաքաղաքներ, որտեղ գտնվում էին թագավորական նստավայրերը և կենտրոնական վարչական կառույցները: Դրանցից ամենակարևորը Դվինն էր, որը համարվում էր երկրի կենտրոնական քաղաքական և մշակութային կենտրոնը: Մայրաքաղաքները հաճախ ընտրվում էին ըստ ռազմավարական դիրքերի և տնտեսական կարևորության:

Բագրատունիների Թագավորության Անկում
Բագրատունիների թագավորությունը վերջում փորձեց դիմակայել տարբեր ներքին խնդիրներին, ինչպես նաև արտաքին պատերազմներին և գրոհներին:

1. Ի՞նչ դեր ունեն Ռուսաստանի բնական պայմաններն ու բնական ռեսուրսները երկրի զարգացման հարցում։

Ռուսաստանի բնական պայմաններն ու ռեսուրսները կարևոր դեր ունեն երկրի զարգացման մեջ. հարուստ հանածոներ (գազ, նավթ, մետաղներ) աջակցում են արդյունաբերությանը և էներգետիկային, իսկ բազմազան կլիմայական գոտիները նպաստում են գյուղատնտեսության և այլ ոլորտների զարգացմանը: Այս ռեսուրսները նաև ուժեղացնում են երկրի միջազգային տնտեսական դիրքը:

1. Ուրվագծայի քարտեզի վրա նշել Ռուսաստանի հարևան պետությունները, ափերը ողողող ջրային ավազանները:

Ռուսաստանի հարևան պետությունները՝

• Հյուսիսում՝ Նորվեգիա, Ֆինլանդիա

• Արևմուտքում՝ էստոնիա, Լատվիա, Լիտվա, Բելառուս, Ուկրաինա

• Արևելքում՝ Չինաստան, Մոնղոլիա

• Հարավում՝ Կազախստան, Վրաստան, Ադրբեջան

Ջրային ավազաններ՝

• Արկտիկական օվկիանոս

• Պսևդա-հնդկական օվկիանոս

• Խորհրդային ալեր

Միքելանջո Բուոնարոտին (1475-1564) իտալացի մեծագույն ռենեսանսի վարպետներից է, ում ստեղծագործությունները թողել են անհավատալի ազդեցություն արվեստի պատմության վրա։ Նա միաժամանակ քանդակագործ, նկարիչ և ճարտարապետ էր։ Միքելանջոյի ամենահայտնի գործերը են՝ Դավիթ քանդակը (1501-1504), որը հանդիսանում է իդեալական մարդու մարմնի արտահայտություն, և Պիետան (1498-1499), որտեղ Մարիամը իր գրկում պահում է մահացած Հիսուսին։

Նա նաև ստեղծել է Սիսթինյան կապելայի առաստաղի հայտնի նկարները (1508-1512), որոնցում պատկերել է սուրբ գրության դրվագներ՝ սկսած Ադամի ստեղծագործությունից մինչև Աստվածաշնչի այլ տեսարաններ։ Այս աշխատանքը համարվում է նկարչության գլուխգործոցներից մեկը։

Բացի այդ, Միքելանջոն մասնակցել է նաև ճարտարապետության ոլորտում, հատկապես Վատիկանի Սուրբ Պետրոսի տաճարի նախագծում։ Նրա արվեստը հիացնում է մարդու մարմնի անկրկնելի պատկերմամբ և իդեալական գեղեցկությամբ, իսկ նրա ժառանգությունը շարունակում է ազդել աշխարհի բոլոր ոլորտներում։

Երկրաչափության այն բաժինը, որը ուսումնասիրում է պատկերների հատկությունները տարածության մեջ, կոչվում է տարածաչափություն:

Այն պատկերը, որի ոչ բոլոր կետերն են ընկած միևնույն հարթության մեջ, կոչվում է  տարածական պատկեր:

Տարածության սահմանափակված մասը կոչվում է երկրաչափական կամ տարածաչափական մարմին, իսկ մարմինը սահմանափակող կետերի բազմությունը՝ մարմնի մակերևույթ:

Գունդը երկրաչափական մարմին է, գնդոլորտը նրա մակերևույթն է:

Պարուրաձև գիծը տարածական պատկեր է: Սակայն այն մարմին չէ:

պարուրաձև գիծ

Բուրգը երկրաչափական մարմին է, որը սահմանափակված է բազմանկյուններով:

Բազմանիստի մակերևույթը կազմող բազմանկյունները կոչվում են բազմանիստի նիստեր:

Նիստերի կողմերը կոչվում են բազմանիստի կողեր:

Կողերի ծայրակետերը կոչվում են բազմանիստի գագաթներ:

Զուգահեռանիստի սահմանումն ու հատկությունները

Զուգահեռանիստ կոչվում է այն բազմանիստը, որի բոլոր 6 նիստերը զուգահեռագծեր են:

Զուգահեռանիստն ունի 6 նիստ, 8 գագաթ և 12 կող:

Զուգահեռանիստի ընդհանուր կող ունեցող նիստերը կոչվում են կից, իսկ ընդհանուր կողեր չունեցող նիստերը՝ հանդիպակաց:

Զուգահեռանիստի հիմքեր անվանում են նիա որևէ երկու հանդիպակաց նիստերը, իսկ մնացած նիստերը՝ կողմնային նիստեր: 

Հիմքերին չպատկանող կողերը կոչվում են զուգահեռանիստի կողմնային կողեր: 

Նույն նիստում չգտնվող երկու գագաթները միացնող հատվածը կոչվում է զուգահեռագծի  անկյունագիծ: 

Զուգահեռանիստի հատկությունները:

— Զուգահեռանիստի հանդիպակաց նիստերը զուգահեռ են և հավասար:

— Զուգահեռանիստի բոլոր չորս անկյունագծերը հատվում են միևնույն կետում և այդ կետում կիսվում են: 

Հարցեր և առաջադրանքներ։

1․ Ո՞ր պատկերն է կոչվում տարածական մարմին կամ տարածական պատկեր։

Այն պատկերը, որի ոչ բոլոր կետերն են ընկած միևնույն հարթության մեջ, կոչվում է  տարածական պատկեր:

2․ GEOGEBRA ծրագրով գծել տարածական մարմին։

3․ Ի՞նչ է բազմանիստը։

Բազմանկյուններից կազմված մակերևույթով սահմանափակված տարածաչափական մարմինը կոչվում է բազմանիստ:

4․ Ո՞ր պատկերն է կոչվում զուգահեռանիստ, GEOGEBRA ծրագրով գծել զուգահեռանիստ։

Զուգահեռանիստ կոչվում է այն բազմանիստը, որի բոլոր 6 նիստերը զուգահեռագծեր են:

5․ Զուգահեռանիստը քանի՞ նիստ, քանի՞ կող, քանի՞ գագաթ ունի։

Զուգահեռանիստն ունի 6 նիստ, 8 գագաթ և 12 կող:

6․ Բազմանիստների և նրանց տարրերի մասին բերված պնդումներից (սահմանումներից) ո՞րն է ճիշտ: Ընտրել ճիշտ տարբերակ(ներ)ը:

Եթե տարածական մարմնի մակերևույթը կազմված է ուղղանկյուններից, ապա այն կոչվում է բազմանիստ:

Բազմանիստի մակերևույթը կազմող բազմանկյունները կոչվում են բազմանիստի նիստեր:

Նիստերի կողմերը կոչվում են բազմանիստի կողեր:

Եթե տարածաչափական մարմնի մակերևույթը բաղկացած է բազմանկյուններից, ապա մարմինը բազմանիստ է:

7․ Զուգահեռանիստի մասին թվարկված պնդումներից ո՞րն է ճիշտ: Ընտրել ճիշտ պնդումը:

Զուգահեռանիստի հիմքը զուգահեռագիծ է:

Զուգահեռանիստ կոչվում է այն պրիզման, որի կողմնային նիստերը չորս ուղղանկյուններ են:

Զուգահեռանիստի նիստերը վեց ուղղանկյուններ են:

8․ Բերվածնկարներից ո՞րն է զուգահեռանիստը: Նշել  ճիշտ պատասխանը:

Սա է ճիշտ պնդումը

9․ Գրել զուգահեռանիստի հատկությունները։

Զուգահեռանիստի հատկությունները:

— Զուգահեռանիստի հանդիպակաց նիստերը զուգահեռ են և հավասար:
— Զուգահեռանիստի բոլոր չորս անկյունագծերը հատվում են միևնույն կետում և այդ կետում կիսվում են: 

10․ ABCDA₁B₁C₁D₁ զուգահեռանիստի մեջ գտնել B₁C₁ -ը և DC-ն, եթե BC=7 սմ, A₁B₁=5 սմ:

B₁C₁=7սմ
DC=5սմ

Լրացուցիչ աշխատանք, պատասխանել հարցերին․

1. Ի՞նչ բաժիններից է կազմված գլխուղեղը։

Գլխուղեղը բաղկացած է երեք հիմնական բաժիններից՝

1. Մեծ ուղեղ (ցերեբրում)

2. Վարչական ուղեղ (միջին ուղեղ)

3. Աղեղնափայտ (միջուղեղ)

1. Ի՞նչ գիտեք երկարավուն ուղեղի և կամուրջի գործառույթների մասին։

Երկարավուն ուղեղը կարգավորում է շնչառությունը, սրտի զարկը և արյան ճնշումը։

Կամուրջը կապ է հաստատում ուղեղի տարբեր հատվածների միջև և պատասխանատու է շարժումների, լսողության և շնչառության համար։

1. Միջին ուղեղի ինչպիսի՞ գործառույթ գիտեք։

Միջին ուղեղը պատասխանատու է տեսողական և լսողական ազդանշանների մշակումին, ինչպես նաև աչքերի շարժումների, տարբեր շարժման ռեֆլեքսների և մարմնի հավասարակշռության պահպանման համար:

Նշվածներից առանձնացրու՛ հարցի ճիշտ պատասխանները:

1.Թթուներ, որոնք հանդիպում են սննդամթերքում`

• ֆոսֆորական թթու
• քացախաթթու
• ծծմբական թթու (չի  օգտագործվում սննդում)
• կիտրոնաթթու

• 2. Թթուների հետևյալ շարքից առանձնացրե՛ք միահիմն, երկհիմն և եռա– հիմն թթուները. HCIO2, H2SO3, HCIO3, H2CrO4, H3AsO4, HBr, H2S, H3PO4

Այսպիսով՝

• Միահիմն՝ HBr

• Երկհիմն՝ H₂SO₃, H₂S, H₂CrO₄

• Եռահիմն՝ HCIO₂, HCIO₃, H₃AsO₄, H₃PO₄

• 3. Ո՞րն է երկհիմն, կայուն, ջրում լավ լուծվող թթվի բանաձևը. 1) H2SO3 2) H2S 3) H2SO4 4) H2SiO3

Ճիշտ պատասխանն է՝ H₂SO₄ (ծծմբաթթու), քանի որ դա երկհիմն, կայուն և ջրում լավ լուծվող թթվ է։