Թեմա՝ Հատված

Հատվածի երկարություն կոչվում է այդ հատվածի ծայրակետերի հեռավորությունը։
Ամեն հատվածի երկարությունը որոշակի դրական թիվ է։
Հավասար հատվածներն ունեն հավասար երկարություն։
Եթե հատվածը իր որևէ կետով բաժանվել է երկու հատվածների, ապա ամբողջ հատվածի երկարությունը հավասար է իր մասերի երկարությունների գումարին։

Հատվածների չափման առավել տարածված միավորներից է մետրը։

Հարցեր և առաջադրանքներ։
1. Ի՞նչ է հատվածի երկարությունը։ Հատվածի երկարություն կոչվում է այդ հատվածի ծայրակետերի հեռավորությունը։
2. Հատվածի երկարությունը կարո՞ղ է լինել բացասական թիվ։ ոչ
3. GEOGEBRA ծրագրով գծիր АB  հատված։

4. GEOGEBRA ծրագրով գծիր CD հատված, ծայրակետերի գույնը փոխիր կարմիր։

5. GEOGEBRA ծրագրով գծիր  АB  հատված: Այդ հատվածի վրա  նշիր C կետն այսնպես, որ АC=6սմ, իսկ  CB=4սմ։ Գտիր АB հատվածի երկարությունը։

6. GEOGEBRA ծրագրով գծիր  АB  հատված: Այդ հատվածի վրա  նշիր C կետն այսնպես, որ АB=16սմ, իսկ  AC=3սմ։ Գտիր CB հատվածի երկարությունը։

7. A, B, C կետերը նշված հերթականությամբ դասավորված են միևնույն ուղղի վրա: Հայտնի է, որ AB = 12 սմ, BC = 13,5 սմ: Գտեք AC հատվածի երկարությունը։

8. A, B, C կետերը դասավորված են միևնույն ուղղի վրա: Հայտնի է, որ AB = 4սմ, BC = 13 սմ: Ինչպիսի՞ն կարող է լինել AC հատվածի երկարությունը:

9. A և B քաղաքների հեռավորությունը 55 կմ է, իսկ B և C քաղաքների հեռավորությունը՝ 40 կմ: Որոշել A և C քաղաքների հնարավոր հեռավորությունները:

10.(դժվար) Կարո՞ղ են արդյոք A, B և C կետերը գտնվել միևնույն ուղղի վրա, եթե AC = 5 սմ, AB = 3 սմ, BC = 4 սմ: 

Թեմա՝ Հանրահաշվական արտահայտություն, թվային արժեք

1.Ի՞նչ է հանրահաշվական արտահայտությունը, բերեք  մի քանի օրինակ։
5, 3, a, d, c
2.Ի՞նչ է տառային արտահայտությունը, բերեք  մի քանի օրինակ։
b+4
a-d+18

3. Ի՞նչ է նշանակում գտնել հանրահաշվական արտահայտության թվային արժեքը։

c+b-11
b=28
b=22
а+b-10=28+2-10=20

4. Տրված թվային արտահայտությունում 5 թիվը փոխարինեք  a տառով: Գրեք ստացված տառային արտահայտությունը:

ա)7×5-1=7xa-1

բ)2×5-5:3
գ) 15:5-5
դ)1x2x3x4x5

5. Հաշվե՛ք հանրահաշվական  արտահայտության արժեքը. ա) 6 ⋅ 7 + 52,
բ) (1 + 2 ⋅ 3) ⋅2,
գ) (1 + 32) ⋅4,
դ) (1 + 81 − 2) ։ 20: 

6. Գրե՛ք հանրահաշվական  արտահայտության տեսքով. ա) 2-ի և а-ի գումարը,
բ) b-ի և 5-ի տարբերության կրկնապատիկը,
գ) а-ի և b-ի հարաբերությունը
դ)а-ի, b-ի,c-ի կիսագումարը

7.Հաշվիր /կրկնողություն

ա) -2x(+3)=

բ)12×2

գ)0,48:4

դ)5×(-13)

ե)(2+3)x(-2,1)

զ)-5x(+4)+12

է)7x2x2-100

ը)(4×2)x(6×2)+120

թ) -4+5×2+20

Բակտերիա ասելիս մենք հիմնականում պատկերացնում ենք վնասակար, փոքր օրգանիզմներ, որոնք մեր ձեռքերի վրա հայտնվում են հաճախակի ինչ-որ առարկաների դիպչելուց հետո։ Պատահական չէ, որ փոքր ժամանակ մեր ծնողները մեզ հորդորում էին օճառով լվացվել բակից տուն գալուց կամ պարզապես որևէ կեղտոտ իրի դիպչելուց հետո։ 

Այս օրինակը ճիշտ, բայց ոչ լիարժեք պատկեր է մատուցում բակտերիաների մասին։

Ի՞նչ է բակտերիան

Սկսենք ամենաշոկային փաստից։ Մեր օրգանիզմի բջիջների մեծ մասը ոչ թե մեր սեփական, այլ հենց բակտերիաների բջիջներն են։ Նրանք գերազանցում են մեր սեփական բջիջները մոտ 10 անգամ, իսկ նրանց թիվը հասնում է տրիլիոնների։

Բակտերիաները կյանքի ամենատարածված ձևն են և բաղկացած են ընդամենը մեկ բջջից։ Նրանք այնքան փոքր են, որ հնարավոր է տեսնել միայն մանրադիտակով։ 

Բակտերիաներն ամենուր են՝ սննդի մեջ, բերանի խոռոչում, ձեռքերի վրա, աղիներում, տերևների վրա, փոշու մեջ և այլն։ Նրանք կենսական են մոլորակի էկոհամակարգի համար և հիմնականում անվնաս են, որոշները՝ նույնիսկ օգտակար բնության ու մարդու օրգանիզմի համար։

Բակտերիաների մեծ մասը ոչնչանում է բարձր ջերմաստիճանի ներքո, օրինակ՝ եռացող ջրում։ Բայց կան այնպիսիք, որոնք չեն վախենում նույնիսկ եռացող ջրից։ 

Ինչ վերաբերում է ցածր ջերմաստիճաններին, ապա նույնիսկ սառելու դեպքում բակտերիաները պարզապես կանգնեցնում են իրենց գործունեությունը, բայց չեն մահանում։ Հալվելուց հետո դրանք նորից ակտիվանում և շարունակում են իրենց գործունեությունը։

 

Թեմա՝ Ճառագայթ

Գծենք  f ուղիղ, վրան նշենք որևէ А կետ։ Ուղիղը այդ կետով բաժանվում է երկու մասերի, յուրքանչյուր մասը կանվանենք А կետից ելնող ճառագայթ, տես նկարը։

Այս նկարագրից հետևում է, որ ուղղի ցանկացած А կետ առաջացնում է А գագաթով երկու ճառագայթ (դրանք երբեմն անվանում են հակա­դիր ճառագայթներ)։
Սովորաբար ճառագայթը նշանակում են կա՛մ լատիներենի փոքրատառով (օրինակ, f ճառագայթ), կա՛մ այլ եղանակով՝ լատիներենի երկու մեծատառերով, որոնցից առաջինը նշում է ճառագայթի գագաթը, իսկ երկրորդը՝ ճառագայթի որևէ կետ (օրինակ՝ OA ճառագայթը):
Տես նկարը՝

Հարցեր։

1.Ի՞նչ է ճառագայթը։ Ճառագայթը, սովորաբար, նշանակվում է կա՛մ լատինական մեկ փոքրատառով, կա՛մ լատինական երկու մեծատառով։ Ընդ որում՝ մեծատառերից առաջին տառը նշանակում է ճառագայթի սկզբնակետը, իսկ երկրորդը՝ ճառագայթի վրա որևէ այլ կետ:

2. Ինչպ՞ես են նշանակում ճառագայթը։
Ճառագայթը, սովորաբար, նշանակվում է կա՛մ լատինական մեկ փոքրատառով, կա՛մ լատինական երկու մեծատառով։ Ընդ որում՝ մեծատառերից առաջին տառը նշանակում է ճառագայթի սկզբնակետը, իսկ երկրորդը՝ ճառագայթի վրա որևէ այլ կետ:
3. GEOGEBRA ծրագրով գծիր f ուղիղ, վրան նշեիր Аկետ, ուղիղը այդ կետով քանի՞ մասի տրոհվեց։

4. GEOGEBRA ծրագրով գծիր ճառագայթ։

5. Ինչո՞վ է ճառագայթը տարբերվում ուղղից:
6. A, B կետերը նշված են են միևնույն ուղղի վրա: Քանի՞ ճառագայթ առաջացավ։ Ցույց տուր գծագիրը։ 2 ճառագայթ

7. Ի՞նչ է հատվածը։Ցույց տուր գծագիրը։

8. Երկու կետով քանի՞ ուղիղ կարող է անցնել։ Ցույց տուր գծագիրը։ 1 ուղիղ

Բանավոր հաշվարկ։
Հարցերի քննարկում։
Հարցեր կրկնողության համար։

1.Համեմատե՛ք  ամբողջ  թվերը՝

  ա) 0 > — 2
բ)  -7 <  7
գ) -123 > -124
դ) +1456 < -1256

2.  Գտե՛ք   — 15-ի   հակադիր   թիվը և -15-ի բացարձակ արժեքը։

3. Աճման  կարգով  դասավորե՛ք  հետևյալ  թվերը: 

-1,   2 ,   1/3 , 0,  1, -35, -¼,  900, -256, -25,  12.1/8 -1,   2 ,   1/3 , 0,  1, -35, -¼,  900, -256, -25,  12.1/8

4. Գտե՛ք  տառային  արտահայտության    արժեքը:

2 · ( a + b),  եթե     a = — 5 ,    b= 15

2x(-5+15)=20

5.  Կատարե՛ք  գործողությունը: 

ա)

 4+(+7) = -11

բ) (- 41)+(-5)= +46  

գ)   – 6+ ( -4)= +10  

դ) -3 + (-8)  = +11

ե) -32- 2= -30

զ) -488 – (-88)= +400

է) -95 x (+2)= -190

ը) +100 : (-25)= -4

թ) 0 – 24= 0

ժ) -389 + 389= +389

ի) 1800 : (-90)= -90

6. Տրված  թիվը  փոքրացրե՛ք  նշված  տոկոսով: 

ա)  600-ը  15%-ով 90 բ)  7000-ը  20%-ով 1400

7.  Հնձվորը  առաջին  օրը  հնձեց   70ար  մարգագետնի   5/14   մասը,  երկրորդ  օրը`  մնացած  մասը:  Որքա՞ն  հնձեց երկրորդ օրը։
70x 5/14 = 350/14 = 25,   70 – 25 = 45հա,   45x 8/15 = 24հա,   45 – 24 = 21հա,  Պատ. 21հա

8.  Միրգը  չորացնելիս  կորցնում  է   իր  զանգվածի  80% -ը :  Քանի՞  կգ   չորացած  միրգ   կստացվի  15կգ  թարմ  մրգից:
3։ 15-(15×80/100)=3

9. Դպրոցի շրջանաձև հեծանվաուղին Դավիթը հեծանվով անցնում է վեց րոպեում։ Նույն ճանապարհը Դավիթը վազելով անցնում է 10 րոպեում։ Քանի՞ րոպեում Դավիթը կանցնի այդ հեծանվաուղին, եթե ճանապարհի առաջին կեսը գնա հեծանիվով, իսկ երկրորդ կեսը՝ վազքով։

10. Եթե մտապահած թիվը բազմապատկենք 8-ով և արդյունքին գումարենք 2, ապա կստանանք 98:  Գտե՛ք մտապահած թիվը։

Գրեք մի քանի բնական թիվ (հինգ հատ)։

5, 4, 3, 2, 1,
2. Գրեք մի քանի ամբողջ թիվ (հինգ hատ)։

5, 4, 3, 2, 1,
3. Գրեք մի քանի ռացիոնալ թիվ (հինգ hատ)։

5 1/2, 4 1/2 3 1/2 2 1/2 1 1/2
4. Գրեք մի քանի դրական տասնորդական թվեր (հինգ hատ)։

+5/10, +4/10, +3/1000, +2/100, +58631/10
5. Գրեք մի քանի բացասական տասնորդական թվեր (հինգ hատ):

-5/10, — 4/10, -3/1000, -2/100, -58631/10

6. Գրիր տասից փոքր բոլոր պարզ թվերը։

1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9;

Գրիր քսանից փոքր բոլոր բաղադրյալ բնական թվերը։
8. Գրիր մի քանի բացասական ամբողջ թիվ (հինգ hատ)։

-1, -2, -3, -4, -5
9. Գրիր մի քանի անկանոն կոտորակներ (հինգ hատ)։

2/1, 3/2, 4/3, 5/4, 6/5
10. Գրիր մի քանի խառը թիվ (հինգ hատ)։

-1 3/5, 2 3/5, -3 3/5, 4 3/5, -5 3/5

Թիվը ներկայացրու երկու բացասական թվերի հարաբերության տեսքով.
21= -42/(-2) տես օրինակը
2,5=5/2
33=66/2
49=98/2
810=1620/2
0,25=0,5/2

12. Տասնորդական կոտորակները գրեք կոտորակի տեսքով
— 1,73 = — 173/100  տես օրինակը
2,5=25/10
0,82 =82/100
11,729=11729/1000
-1,6 =-16/10
529,1=5291/10
-0,01=-1/100
0,201=201-1000
12,3001=123001/10000

13. Կատարեք գործողությունները
2,1+0,5=2,6
12, 45+14, 34=26,79
1,69+1,31=3
25, 12+1, 305=26,425
-2+34=32
0,5×2=1
-36:0,5=-72
-9+11-2=0
-83+83-2×5=-10
13,4×2-26,8=0

4. Հաշվիր 10.000-ի
1%-ը 10
10%—ը 100
25%—ը 2500
50%- -ը 5000
100%—ը 10000

Տրված բառերի մեջ մտնող հնչյունները գրի՛ր:

Օրինակ`

հարևան- հ, ա, ր, է, վ, ա, ն:

Յուրաքանչյուր, արհամարհել, ակնդետ, լուսնկա, ուղևորվել, երկաթյա, Սեբաստիա, հիացմունք:

Յուրաքանչյուր-յ ու ր ա ք ա ն չ յ ու ր։

Արհամարհել-ա ր հ ա մ ա ր ե լ։

Ակնդետ-ա կ ը ն դ ե տ։

Լուսնկա-լ ու ս ը ն կ ա։

Ուղևորվել- ու ղ է վ ո ր վ ե լ։

Երկաթյա-ե ր կ ա թ յ ա։

Սեբաստիա-ս ե բ ա ս տ ի յ ա։

Հիացմունք-հ ի ա ց մ ու ն ք:

2. Տրված նախադասությունները լրացրո՛ւ:

… հնչյունները ձայնավորներ են:

Յ, մ, ն, լ, ր, ռ, վ, ղ, զ, ժ, բ, գ, դ, ձ, ջ հնչյունները… բաղաձայններ են:

Ֆ, խ, ս, շ, հ, պ, փ, կ, ք, տ, թ, ծ, ց, ճ, չ հնչյունները … բաղաձայններ են:

Բ, գ, դ, զ, թ, ժ, լ, խ, ծ, կ, հ, ձ, ղ, ճ, մ, յ, ն, շ, չ, պ, ջ, ռ, ս, վ, տ, ր, ց, փ, ք, ֆ սրանք բաղաձայն հնչյուններ են:

Ա, է, ը, ի, օ, ու սրանք ձայնավոր հնչյուննոր են:

ա) Սկսվեն ձայնավորով և ավարտվեն խուլ բաղաձայնով:

ա վ ա ն ա կ

բ) Սկսվեն ձայնավորով և ավարտվեն ձայնեղ բաղաձայնով:

ա ր ա գ ա վ ա զ

գ) Սկսվեն ձայնեղ բաղաձայնով և ավարտվեն ձայնավորով:

բ ա ր ի, բ ա ր դ ի,

դ) Սկսվեն խուլ բաղաձայնով և ավարտվեն ձայնավորով:

շ ա հ ա ռ ու

ե) Սկսվեն և ավարտվեն ձայնավորով:

ա պ ա գ ա

• Գրի՛ր տրված պայմաններին բավարարող հինգական բառ:

ա) Սկսվեն և ավարտվեն ձայնեղ բաղաձայնով:

բ)  Սկսվեն ձայնեղ բաղաձայնով և ավարտվեն խուլով:

գ) Սկսվեն և ավարտվեն խուլ բաղաձայնով:

դ) Սկսվեն խուլ բաղաձայնով և ավարտվեն ձայնեղով:

5. Գրի՛ր թե նախորդ վարժության մեջ առաջադրված ո՞ր պահանջին է համապատասխանում տրված բառերից յուրաքանչյուրը:

Որակ, ոզնի, երանգ, եղևնի, տերև, ճանապարհ, կաթսա, արոտ:

• Հատ-հատ արտասանի՛ր տրված խուլ բաղաձայնները. ո՞ր շարքի հնչյունները կանվանես շնչեղ խուլ (պատասխանդ պատճառաբանի՛ր):

Բ շարքը լրացրո՛ւ:

Ա.                    Բ.

 պ                     փ

 կ                       ք

տ

ծ

ճ

• Տրված հնչյունները բաժանի՛ր երեք շարքի և անվանի՛ր շարքերից յուրաքանչյուրը:

Բ, ծ, գ, փ, ճ, դ, պ, ձ, ջ, կ, ք, տ, թ, ց, չ:

• Բարձրաձայն արտասանի՛ր տրված հնչյունները (ուշադրությո՛ւն դարձրու լեզվիդ, շրթունքներիդ): Փորձի՛ր բացատրել, թե այս խմբավորումն ինչի՛ հիման վրա է կատարել:

1.  Մ, բ, փ

2. Լ, ր, տ, զ, շ, թ, ձ, ծ, ց, ջ, չ:

3. Գ, կ, ք, խ

• Հետևյալ հնչյունները տեղադրի՛ր նախորդ վարժության շարքերում:

Ն, վ, ֆ, դ, պ, ճ, ս, ժ, ղ, ո:

1. Ինչպե՞ս է առաջացել աշխարհագրությունը:

Դարեր շարունակ աշխարհագրությունն ուսումնասիրել է միայն բնությունն ու բնական
երևույթները: Ըստ էության այդ ուսումնասիրությունը կատարողը եղել է բնական (ֆիզիկական)
աշխարհագրությունը: Սակայն, երբ վերածննդի ժամանակաշրջանում հայտնագործվեցին նոր
տարածաշրջաններ, ինչպես նաև զարգացան արդյունաբերությունն ու տրանսպորտը,
աշխարհագրության կազմում հիմնադրվեց նոր ենթաճյուղ` տնտեսական աշխարհագրությունը,
որն սկսեց ուսումնասիրել տնտեսության տեղաբաշխման հարցերը:

2․ Որո՞նք են ժամանակակից աշխարհագրության հիմնախնդիրները: 

XX դ. կեսից հետո փոփոխվել են հասարակական աշխարհագրության դերն ու
խնդիրները. սոսկ աշխարհագրական փաստեր նկարագրող գիտությունից աշխարհագրությունը
դարձել է դրանք բացատրող, ինչպես նաև` մարդկության համամոլորակային և տարածաշրջանային հիմնախնդիրների լուծմանը մասնակցող գիտություն:
Հասարակական աշխարհագրությունը սերտորեն կապված է

3․ Նշեք 5 բնական և 5  հասարակական գիտություն, որո՞նք կապ ունեն աշխարհագրության հետ: Հնարավորության դեպքում ցույց տվեք այդ կապը: 

Բնկական-քիմիա, ֆիզիկա, բնագիտություն, կենսաբանություն, երկրագիտություն։

Հասարակական-հասարակագիտություն, տնտեսագիտություն, ժողովրդագիտություն, քաղաքագիտություն, մարդաբանություն