Հալիկառնասում (ներկայիս Թուրքիայի Բոդրում քաղաքի մերձակայքում) էր գտնվում աշխարհի հրաշալիքներից հաջորդը՝ Մավսոլես թագավորի հոյակերտ դամբարանը, որը կառուցել էր նրա այրին՝ Արտեմիսը, մ. թ. ա. 353 թ-ին։ Առաջին հարկը, որտեղ տեղադրված էր Մավսոլեսի աճյունասափորը, ուներ 8,9 մ լայնություն, 42,3 մ երկարություն, 11,1 մ բարձրություն, իսկ դամբարանի ընդհանուր բարձրությունը 60 մ էր։ Դամբարանը կանգուն է եղել 1800 տարի։ Մավսոլեսի և նրա կնոջ արձանները պահվում են Բրիտանական թանգարանում։

1. Դուրս գրիր անծանոթ բառերը, բառարանի օգնությամբ բացատրիր:

Հուր-հրեղեն

հուր-հրեղեն — բացատրություն

[ածական, գոյական]
1. Չքնաղագեղ, չնաշխարհիկ (կին, աղջիկ):
2. Հրեղեն (նժույգի մասին):

դյուցազուն — բացատրություն

դյուցազունի, [գոյական, ածական]
Նույնն է՝
Դյուցազն:

1. Բացատրիր կյանքի աշնան օրերը- կյանքի հասուն օրեր, ծխի պես անցնել-աննկատ անցնել, ամպոտ ոտներ-իրակությունը չզգալ, հոգին ավանդել-մահանալ, իր կամքը լինի- թող կատարվի, զարմով դյուցազուն- , անմեռ մնալ-քարանալ արտահայտությունները:

1. Դուրս գրիր Մհերին վերաբերող տողերն ու արտահայտությունները:
2. Առյուծ Մըհերը, զարմով դյուցազուն,
3. Քառասուն տարի իշխում էր Սասուն.
4. Իշխում էր ահեղ, ու նըրա օրով
5. Հավքն էլ չէր անցնում Սասմա սարերով։
6. Ինչո՞ւ Մհերը ընդունեց «հուր-հրեղենի» առաջարկը: Կարծիքդ հիմնավորիր:
7. որովհետև ուզում եր զավակ ունենար:
8. Մհերի անունից պատմիր այս հատվածը:
9. Մի օր երերազումս հուր հրեղնը , եկավ ասաց որ զավակ կունենաս:

Posted on 16.10.2019

Կողմնացույց չլինելու պատճառով մենք երկար ժամանակ թափառում էինք անծանոթ ծովերում։

Մեր նավն անընդհատ շրջապատում էին շնաձկներ, կետեր և ուրիշ ծովային հսկաներ։

Վերջապես դեմ առանք այնպիսի մի ձկան, որն այնքան մեծ էր, այնքան մեծ, որ գլխի մոտ կանգնած, պոչը տեսնել չէինք կարողանում։

Երբ այդ ձուկն ուզեց ջուր խմել, բերանը բաց արեց, և ջուրը գետի նման նրա կոկորդը հոսեց՝ իր հետևից քարշ տալով մեր նավը։ Կարող եք պատկերացնել, թե մեր մեջ ինչ իրարանցում ընկավ։ Մինչև անգամ ես, որ այնքան քաջ եմ, էլի վախից դողդողացի։

Բայց ձկան փորի մեջ նավահանգստի պես խաղաղ էր։ Ձկան փորը լիքն էր նավերով, որ ագահ կենդանին վաղուց էր կուլ տվել։ Օ՜, եթե դուք գիտենայիք, թե ինչպիսի խավար էր այնտեղ։ Չէ՞ որ մենք չէինք տեսնում ոչ արև, ոչ աստղեր, ոչ լուսին։ Ձուկն օրական երկու անգամ էր ջուր խմում, և ամեն անգամ, երբ ջուրը նրա կոկորդն էր հոսում, մեր նավը բարձրանում էր հսկա ալիքների վրա։ Մնացած ժամանակ ձկան փորի մեջ չոր էր։

Երբ որ ջուրը ցամաքեց, ես ու նավապետն իջանք զբոսանքի։ Այստեղ մենք հանդիպեցինք ողջ աշխարհի ծովայինների՝ շվեդացիների, անգլիացիների, պորտուգալացիների։ Նրանց թիվը ձկան փորի մեջ տասը հազարի էր հասնում։ Նրանցից շատերն արդեն մի քանի տարի ապրում էին ձկան փորում։ Ես նրանց առաջարկեցի հավաքվել ու քննության առնել այս տոթ բանտից ազատվելու ծրագիրը։

Ինձ նախագահ ընտրեցին, բայց հենց այն րոպեին, երբ ես ժողովը բաց արի, անիծված ձուկն սկսեց նորից ջուր խմել, և մենք մեր նավերը փախանք։

Մյուս օրը կրկին հավաքվեցինք, և ես հետևյալ առաջարկն արի. երկու ամենաբարձր կայմերը իրար կապենք և հենց որ ձուկը բերանը բաց անի, դեմ տանք ծնոտներին։ Այն ժամանակ ձկան բերանը բաց կմնա, և մենք հեշտությամբ դուրս կգանք։

Առաջարկությունս անցավ միաձայն։

Երկու հարյուր ամրակազմ նավաստիներ կայմերը դեմ տվին ձկան ծնոտներին, և նա այլևս բերանը փակել չկարողացավ։ Նավերն ուրախ-ուրախ ձկան փորից դուրս լողացին։

Պարզվեց, որ այդ հսկայի փորում յոթանասունհինգ նավ է եղել, կարո՞ղ եք պատկերացնել, թե ինչ ահագին մարմին ուներ։

Կայմերն, իհարկե, թողինք ձկան բերանում, որ նա այլևս ոչ ոքի կուլ տալ չկարողանա։

Մենք դեպի ափն ուղղվեցինք, և ես շտապեցի ցամաք դուրս գալ, հայտնելով ուղեկիցներիս, որ այլևս ոչ մի ժամանակ և ոչ մի տեղ չեմ գնա, որ բավական են այն նեղությունները, որ կրեցի, իսկ այժմ հանգստանալ եմ ուզում։

Իմ արկածները շատ հոգնեցրել էին ինձ, և որոշեցի հանգիստ կյանք վարել։

1. Ավելացրու բառեր, որոնք պատասխանեն ինչպիսի՞ հարցին:

գեղեցիկ ճանապարհ

մեծ ձուկ

խելացի նավաստի

հետաքրքիր արկած

2. Մեկ բառով գրիր՝

արծաթով պատված-արծաթապատ
կարճ հասակ ունեցող-կարճահասակ
կանգ առնել-կանգնել
միտք անել-մտածել
արծաթով պատված-արծաթապատ

3.Շարունակիր ասացվածքները՝

Ով ինչ անի, իրեն կանի :

Ինչ որ ցանես, նա կհնձի.:

Թրի կտրածը կլավանա, լեզվի կտրածը չի լավանա:

4.Ինքդ բացատրիր հետևյալ բառերը՝

Քարաշեն-քարից շինած
անուշա համ-անուշ համով
ծաղկազարդ-ծաղկե զարդ
անտուն-առանց տուն

5.Գրի՛ր տրված բառերի հականիշները:

լույս-մութ
խելացի-անխելք
խոսել-չխոսել
բարի-չար
ամեն ինչ-ոչինչ
օգուտ-վնաս

6.Տեքստում ինչպե՞ս է նկարագրված մեծ ձուկը: ձուկը գունավոր էր և մեծ:

7.Ինչո՞ւ նավը հայտնվեց ձկան փորի մեջ՝(գ)

ա) Նավաստիները չէին նկատել ձկանը:

բ) Ձուկը սոված էր և կուլ տվեց նավը:

գ) Ձուկը ջուր խմեց, ջրի հետ նավն էլ հայտնվեց փորի մեջ:

դ) Պատճառը նշված չէ:

 8.Ի՞նչ առաջարկ արեց հեղինակը ձկան փորում վաղուց գտնվողներին, որ կարողանան դուրս գալ ձկան փորից:

երկու ամենաբարձր կայմերը իրար կապենք և հենց որ ձուկը բերանը բաց անի, դեմ տանք ծնոտներին։ Այն ժամանակ ձկան բերանը բաց կմնա, և մենք հեշտությամբ դուրս կգանք։

 9.Նավաստիներն ինչո՞ւ կայմերը թողեցին ձկան բերանում:

Այն ժամանակ ձկան բերանը բաց կմնա, և մենք հեշտությամբ դուրս կգանք։

 10.Ստեղծագործական աշխատանք

Գրի՛ր շարադրություն «Եթե ես հայտնվեի ձկան փորի մեջ» վերնագրով:

Բառերը բաժանիր բաղադրիչների, ապա նշիր տեսակը ըստ կազմության՝  ամառային,  հուշանվեր, ակնոց, կարիճ, արկղ, տարեկան, ամսական, ձեռագիր, հնչյունաբանական, մայրաքաղաքային, ձկնորս, վախկոտ, ժողով, տնային, ամառանոց, անվաչմուշկ,  բարձր, կառապան, որսորդ, պատուհան:

Ամառային-ամառ, ային

Հուշանվեր-հուշ,նվեր  բարդ

Ակնոց-ակն-ոց  ածանցավոր  բառ

Կարիճ-պարզ

Արկղ-պարզ

Տարեկան-տարի,ական-

Ամսեկան-ամիս-ական-ածանց

Ձեռագիր,ձեռ-գիր-ածանց

Հնյուչանական-հնչյուն-ա-բանականե
մայրաքաղաքային-մայր-քաղաք-ածանց 

ձկնորս-ձուկ-որս-ածանցավոր

վախկոտ-վախ-կ-ոտ-ածանցավոր

ժողով-պարզ

տնային-տան-ային-ածանցավոր

ամառանոց-ամառ-անոց-ածանց

անվաչմուշկ-անիվ-ա-չմուշք

բարձ-պարզ

կառպան-կառ-ա-պան

որսորդ-պարզ

պատուհան-պարզ

Օրինակ՝ ամառ+ային-ածանցավոր բառ

2.Եթե հնարավոր է՝ ցո՛ւյց տուր բառը կազմող մասերը:

Օրինակ՝ գրասեղան — գր (գիր) + ա + սեղան:
Պահարան — պահ + արան:
Դուռ — չի բաժանվում:

Բանջարանոց, աշակերտ, աշակերտական,  զլխավոր, կարմիր, դաշտամուկ, հյուր, հարստություն, կերառատ, վտանգ:

բանջարանոց-բանջար-անոս

աշակերտ-պարզ

աշակերտական-աշակերտ-ական

գլխավոր-գլուխ-ավոր

կարմիր-պարզ

դաշտամուկ-դաշտ-մուկ

հյուր-պարզ

հարստություն-հարուստ-ություն

կերառատ-կեր-առատ

վտանգ-պարզ

3.Բառերը բաժանիր բաղադրիչների՝ յուրաքանչյուրի դիմաց նշելով բառի տեսակը ըստ կազմության՝ այսօր, աշխույժ, մայրաքաղաքային, ականջօղ, հառաչանք, անտուն, աղբ, կարգապահություն:

այսօր-այս-օր-բարդ

աշխույժ-պարզ

մայրաքաղաքային-մայր-քաղաք-ածանց

ականջող-ականջ-ող-բարդ

հառաչանք-պարզ

անտուն-ան-տուն-ածանցավոր

աղբ-պարռ

կարգապահություն-կարգ-ա-պա-ություն-բարդ,ածանց